بریکس؛ از ائتلاف اقتصادی تا آزمون شکل‌گیری یک نظم مالی جدید
یک تحلیلگر اقتصادی معتقد است آینده بریکس بیش از «حذف دلار»، به ایجاد شبکه‌های پرداخت، تسویه و تأمین مالی با ارزهای محلی وابسته است.
به گزارش پایگاه خبری راوی ۲۴،علی‌اشرف افخمی، تحلیلگر اقتصادی و بانکی، در یادداشتی با عنوان «بریکس؛ فرصت یک نظم اقتصادی جدید» تأکید کرد که اگر این گروه بتواند شبکه‌ای کارآمد برای پرداخت و تسویه ایجاد کند، همکاری بانک‌های مرکزی و تجاری را گسترش دهد و منابع بانک توسعه جدید بریکس (NDB) را به پروژه‌های واقعی هدایت کند، ظرفیت شکل‌گیری یک ساختار اقتصادی و مالی جدید در جهان افزایش خواهد یافت.
افخمی در این یادداشت، اجلاس هجدهم بریکس در دهلی‌نو را در شرایطی ارزیابی کرد که اقتصاد جهانی با نااطمینانی، جنگ، تحریم، رقابت قدرت‌های بزرگ و اختلال در زنجیره‌های تأمین مواجه است. به اعتقاد این تحلیلگر، بریکس در چنین شرایطی می‌تواند به تدریج از یک تشکل همکاری میان اقتصادهای نوظهور فراتر رفته و به یکی از مراکز مهم اقتصاد جهانی تبدیل شود.
یکی از محورهای اصلی این تحلیل، آینده نظام مالی بریکس و نسبت آن با دلار است. افخمی معتقد است ایجاد یک ارز مشترک میان اعضای بریکس، با توجه به تفاوت ساختارهای اقتصادی، سیاست‌های پولی، نرخ‌های تورم، نظام‌های بانکی و منافع ژئوپلیتیکی اعضا، در کوتاه‌مدت دشوار است.
بر این اساس، از نگاه این تحلیلگر، مسیر عملی‌تر می‌تواند توسعه تجارت با ارزهای ملی، اتصال نظام‌های پرداخت، ایجاد سازوکارهای تسویه بین‌بانکی، توسعه بانک‌های کارگزار و تأمین مالی پروژه‌ها با ارزهای محلی باشد. در این رویکرد، هدف الزاماً حذف دلار نیست، بلکه کاهش وابستگی و افزایش گزینه‌های موجود برای تجارت و تأمین مالی است.
در همین زمینه، موضوع اتصال زیرساخت‌های پرداخت کشورهای عضو اهمیت ویژه‌ای پیدا می‌کند. هند و برزیل طی سال‌های اخیر سامانه‌های پرداخت داخلی گسترده‌ای مانند UPI و Pix ایجاد کرده‌اند و در سطح بریکس نیز بحث افزایش قابلیت همکاری میان سامانه‌های پرداخت فرامرزی دنبال شده است. وزیران دارایی و رؤسای بانک‌های مرکزی بریکس پیش از اجلاس دهلی‌نو نیز بر توسعه پرداخت‌های فرامرزی سریع، کم‌هزینه و امن و افزایش قابلیت همکاری نظام‌های پرداخت تأکید کرده بودند.
افخمی همچنین بانک توسعه جدید بریکس (NDB) را یکی از ابزارهای مهم برای تبدیل همکاری سیاسی به همکاری اقتصادی دانسته است. بر اساس گزارش رسمی NDB، این بانک در پایان سال ۲۰۲۵ دارای ۱۱۵ پروژه در سبد خود با مجموع تأمین مالی حدود ۳۵.۶ میلیارد دلار بود و در همان سال ۱۹ پروژه جدید به ارزش ۳.۱۷۱ میلیارد دلار را تصویب کرد.
تأمین مالی با ارزهای محلی نیز در سیاست‌های NDB جایگاه قابل توجهی دارد. طبق گزارش سالانه این بانک، ۴۳.۵ درصد از تصویب‌های مالی سال ۲۰۲۴ به ارزهای کشورهای عضو اختصاص داشت.
به اعتقاد این تحلیلگر، چنین ظرفیت‌هایی زمانی اهمیت اقتصادی پیدا می‌کنند که به تجارت، سرمایه‌گذاری، اعتبار و اجرای پروژه‌های واقعی منجر شوند. او در عین حال، اختلافات سیاسی و ژئوپلیتیکی میان اعضا را یکی از چالش‌های مهم بریکس می‌داند و معتقد است رقابت‌ها و اختلافات میان برخی اعضا می‌تواند روند همکاری اقتصادی را محدود کند.
این نگرانی در اجلاس دهلی‌نو نیز قابل مشاهده بود. خبرگزاری رویترز گزارش داده است که اختلاف دیدگاه میان اعضا درباره مسائل ژئوپلیتیکی و روابط آنها با آمریکا و اروپا، دستیابی به اجماع در بریکس را پیچیده می‌کند؛ با این حال، اعضا در نشست اخیر بر همکاری اقتصادی و توسعه پیوندهای تجاری و مالی تأکید کردند.
افخمی در بخش دیگری از یادداشت خود، ظرفیت ایران را در این چارچوب مورد توجه قرار داده و موقعیت جغرافیایی، انرژی، بازار، ظرفیت صنعتی و قابلیت‌های ترانزیتی کشور را از جمله زمینه‌های قابل استفاده در همکاری با اعضای بریکس دانسته است.
از نگاه او، توسعه روابط بانکی، گسترش تجارت با ارزهای ملی، مشارکت در پروژه‌های حمل‌ونقل و انرژی و استفاده از ظرفیت بانک توسعه جدید می‌تواند به ایران کمک کند تا همکاری با بریکس را از سطح سیاسی به حوزه‌های اقتصادی و سرمایه‌گذاری منتقل کند.
با این حال، یک نکته مهم درباره این بخش وجود دارد: ایران در حال حاضر عضو بریکس است، اما عضو بانک توسعه جدید بریکس نیست. NDB در سال ۲۰۲۶ اعلام کرده که پایگاه عضویت این بانک ۱۰ کشور است و در بیانیه دهلی‌نو نیز بر بررسی و گسترش عضویت بانک تأکید شده است.
در نهایت، افخمی آینده بریکس را وابسته به عملکرد اقتصادی آن می‌داند، نه صرفاً بیانیه‌های سیاسی. از این منظر، افزایش تجارت درون‌گروهی، اتصال نظام‌های پرداخت، توسعه استفاده از ارزهای ملی، فعال‌تر شدن بانک‌ها و هدایت سرمایه به پروژه‌های واقعی می‌تواند میزان اثرگذاری اقتصادی این گروه را افزایش دهد.
اجلاس هجدهم بریکس در ۱۲ و ۱۳ سپتامبر ۲۰۲۶ در دهلی‌نو برگزار شد و در بیانیه نهایی نیز بر تقویت نقش NDB، گسترش تأمین مالی با ارزهای محلی و توسعه همکاری‌های اقتصادی تأکید شد.
افخمی در جمع‌بندی یادداشت خود تأکید می‌کند که مسیر آینده نظام مالی جهان الزاماً از جایگزینی یک ارز با ارز دیگر عبور نمی‌کند، بلکه می‌تواند به سمت چندقطبی‌شدن نظام مالی و افزایش گزینه‌های اقتصادی حرکت کند؛ مسیری که به گفته او، برای ایران نیز مستلزم تبدیل عضویت در بریکس به قرارداد، سرمایه‌گذاری، تجارت، انتقال فناوری و اشتغال است.
